Gençler Siyasete İlgisiz mi, Yoksa Temkinli mi?

Gençler dijital ortamda siyasete gerçekten ilgisiz mi, yoksa görünmez kalmayı bilinçli bir strateji olarak mı seçiyor? Cender ve Kuş'un 2024 tarihli çalışmasını okurken bu soru beni rahatsız etti.

Çalışma ne yapıyor

Güler Cender ve Zafer Kuş'un "Gençlerin Dijital Ortamlarda Siyasal Katılımları" başlıklı makalesi, 15-29 yaş aralığındaki gençlerin dijital ortamlardaki siyasal katılım biçimlerini inceliyor. Karma yöntem kullanılmış: nicel kısım için 521 gence anket uygulanmış, nitel kısım için 12 gençle derinlemesine görüşme yapılmış.

Temel bulgu şu: gençler dijital ortamda siyasal gündemi orta düzeyde takip ediyor, ancak aktif ifade, tartışma ve örgütlü katılım konusunda çekingen davranıyorlar. Araştırmacılar bunu güvenlik kaygısı, dışlanma korkusu, çevre baskısı ve gelecek endişesiyle ilişkilendiriyor. Cinsiyet açısından ise erkeklerin kadınlara göre daha aktif olduğu sonucuna varılıyor. Makale, gençlerin "aktif katılımcı" olmaktan çok gündemi izleyen bir konumda kaldığını söyleyerek bitiyor.

Çalışma alana önemli bir katkı sunuyor. Ama veri toplama araçlarının kapsamı, anket ile görüşmeler arasındaki uyum ve kullanılan teorik çerçeve bakımından açıklama gücünü sınırlayan birkaç nokta var.

Beş eksik, beş yeni araştırma gerekçesi

1. Amaç "dijital ortam", ölçek yalnızca Twitter

Yazarlar araştırmanın amacını "gençlerin dijital ortamlarda siyasal katılımları" gibi geniş bir çerçevede belirlemiş, ancak veriyi toplamak için yalnızca "Twitter'da Siyasal Katılım" ölçeğini kullanmışlar.

Oysa çalışmanın kendi görüşme bölümlerinde gençlerin Instagram, Facebook, WhatsApp, haber sayfaları, Change.org ve YouTube'u da sık kullandığı belirtiliyor. Araştırmada gençlerin Change.org üzerinden hayvan hakları, kadın hakları ve çevre konularında kampanyalara katıldığı ifade ediliyor — ama bir Twitter ölçeği bu tür bir katılımı ölçemez. Tüm mecraları kapsayan güncel bir genel dijital siyasal katılım ölçeğine ihtiyaç var.

2. Görüşmede çıkan "kaygı", ankette hiç sorulmamış

Karma yöntemin amacı, anket verisinin görüşmelerle desteklenmesidir. Burada iki bölüm arasında bir kopukluk göze çarpıyor.

Görüşmelerde gençlerin siyasal katılım göstermemesinin en temel nedeni olarak gelecek kaygısı, güvenlik kaygısı ve paylaşımlarının çarpıtılabileceği korkusu net biçimde ortaya çıkıyor. Bir katılımcı eleştirel söylemin risk oluşturduğunu, bu yüzden siyasi konulardan uzak durup yalnızca kişisel hayatını paylaştığını söylüyor. Bir diğeri dijital ortamın güvencesi olmadığını, sözlerinin başka yerlere çekilebileceğini belirtiyor.

Yazarlar bu güvenlik endişesini en büyük engel olarak tespit etmelerine rağmen, 521 kişilik ankette bunu ölçecek tek bir soru sormamışlar. Anket analizleri cinsiyet, yaşanılan yer, anne-baba eğitim durumu gibi klasik değişkenlerle sınırlı. Yani anket, gençlerin neden katılmadığını değil yalnızca katılıp katılmadığını veriyor.

3. Güncel davranışlar, 1965 tarihli bir kuramla açıklanıyor

Yazarlar katılımı yorumlarken Milbrath'ın 1965'te geliştirdiği siyasal katılım düzeyleri tablosunu kullanıyor: izleyici eylemleri, geçiş eylemleri, gladyatör eylemleri. Bu çerçeveye dayanarak, gençlerin siyasi haber takip etmesi pasif bir "izleyici eylemi" sayılıyor.

Burada ciddi bir itirazım var. Eleştirel bir görüş belirtmenin dışlanma veya iş bulamama riski taşıdığı bir ortamda, muhalif bir gönderiyi beğenmek ya da bir sayfayı takip etmek basit bir izleyici eylemi değildir; kişiyi riske atan aktif bir tercihtir. Gençler siyasete ilgisiz oldukları için değil, kendilerini korumak için görünmez kalmayı seçiyor olabilirler. Bu, 1960'ların kavramlarıyla değil güncel yaklaşımlarla okunması gereken bir davranış.

4. Kadınların yaşadığı baskı, kendi başına bir araştırma konusu

Anket bulgularında erkeklerin siyasal tartışmalara katılma ve temsilcilerle iletişim kurma konusunda kadınlardan çok daha aktif olduğu görülüyor. Bu farkın nedeni görüşmelerde çarpıcı biçimde ortaya çıkıyor: bir kadın katılımcı, Türk toplumunda kadının siyaset içindeki konumunun belli olduğunu, siyasete ilgi duyan kadınların çevre baskısına maruz kalacağını söylüyor. Kadın katılımcılar aktif siyasetin ileride karşılarına engel olarak çıkmasından korktuklarını belirtiyorlar.

Makale gençleri genel bir bütün olarak ele aldığı için bu toplumsal cinsiyet baskısını derinleştiremiyor. Genç kadınların sosyal medyada siyaset yaparken karşılaştığı kültürel engeller başlı başına bir çalışmayı hak ediyor.

5. Ekonomik sıkıntı sebep olarak sayılıyor ama ölçülmüyor

Görüşmelerde gençler siyasete ilgi duymalarının en büyük nedenlerinden birinin ekonomik sıkıntılar olduğunu söylüyor: üniversite mezunu olmalarına rağmen iş bulamamak, işsizlik kaygısı, öğrenim kredisi ve burs geri ödemeleri. Yani siyaseti takip etmelerinin sebebi doğrudan kendi hayatları.

Ancak ankette gençlerin gelir düzeyini ya da işsizlik kaygısını ölçecek veri yok. Dijital siyasal katılımı eğitim durumu ve yaşanılan yer yerine "işsizlik kaygısı" ve "ekonomik beklenti" üzerinden değerlendirecek bir çalışma, konunun bu boyutunu görünür kılardı.

Sonuç

Cender ve Kuş'un çalışması, Türkiye'deki gençlerin dijital siyasal katılımda yaşadığı sorunları ve gelecek kaygısının etkisini başarıyla ortaya koyuyor. Fakat yalnızca Twitter'a yönelik bir ölçekle sınırlı kalınması, görüşmelerde tespit edilen korku faktörünün istatistiksel olarak ölçülmemesi ve 1965 tarihli bir kuramın günümüz dijital dünyasını açıklamakta kullanılması, çalışmanın açıklama gücünü daraltıyor.

Bu tür boşluklar yeni çalışmaların başlangıç noktasıdır. Tüm platformları kapsayan güncel bir ölçek, güvenlik kaygısının sayısal olarak da ölçüldüğü bir tasarım, kadınların yaşadığı dijital çevre baskısının ayrıca incelendiği bir odak ve ekonomik değişkenlerin ankete dahil edilmesi — bu dördü bir araya geldiğinde literatürdeki eksik önemli ölçüde kapanır.